Mkulima, sisi CHETU AGROSOLUTION tunakushauri uichukulie kilimo cha viazi mviringo kama biashara inayohitaji maandalizi mazuri kabla ya kupanda. Viazi mviringo ni zao linaloweza kukupa chakula na kipato, lakini mafanikio yake yanategemea sana ubora wa mbegu, uchaguzi wa shamba, maandalizi ya udongo, lishe sahihi, maji, udhibiti wa magugu, wadudu na magonjwa.

Tanzania ina maeneo mengi yanayofaa kwa viazi mviringo, hasa maeneo yenye hali ya hewa ya baridi na miinuko. TARI inaeleza maeneo mbalimbali yanayozalisha viazi mviringo kama Mbeya, Rungwe, Njombe, Makete, Mufindi, Mbinga, Sumbawanga, Uluguru, Usambara, West Kilimanjaro, Arusha, Manyara na maeneo mengine yanayofaa.

Kwa hiyo, sisi CHETU AGROSOLUTION tunataka kukusaidia kuanzia hatua ya kwanza kabisa hadi kuvuna na kuhifadhi mazao yako.

1. ANZA NA MPANGO WA BIASHARA

Kabla hujanunua mbegu, jiulize:

• Utapanda kwa ajili ya chakula au biashara?

• Utauza viazi vikiwa vibichi au utaviuza kwa wafanyabiashara?

• Soko lako liko wapi?

• Utapanda aina gani?

• Utatumia umwagiliaji au kutegemea mvua?

• Utazalisha wakati gani ili kukutana na mahitaji ya soko?

Mkulima anayepanga soko mapema ana nafasi nzuri zaidi ya kufanya maamuzi sahihi kuhusu aina ya mbegu, muda wa kupanda na muda wa kuvuna.

Usipande kwanza halafu uanze kutafuta soko baada ya kuvuna.

2. CHAGUA ENEO SAHIHI LA KILIMO

Viazi mviringo vinahitaji udongo unaoruhusu mizizi na viazi kutanuka vizuri na unaopitisha maji.

Tunashauri uchague:

• Udongo tifutifu au tifutifu-kichanga.

• Udongo wenye rutuba.

• Shamba lisilotuamisha maji.

• Eneo lenye mzunguko mzuri wa hewa.

• Eneo lenye maji ya kutosha ikiwa unatumia umwagiliaji.

• Eneo lisilokuwa na historia kubwa ya magonjwa ya viazi.

Epuka: udongo mzito sana unaotuamisha maji na mashamba yenye historia ya mara kwa mara ya mnyauko wa bakteria.

TARI inaeleza kuwa viazi mviringo ni zao muhimu linalofanya vizuri zaidi katika maeneo yenye baridi na miinuko.

3. PIMA UDONGO KABLA YA KUPANDA

Mkulima, usinunue mbolea kwa mazoea tu.

Tunashauri upime udongo kabla ya msimu ili kujua:

• pH

• Nitrogen (N)

• Phosphorus (P)

• Potassium (K)

• Calcium (Ca)

• Magnesium (Mg)

• Sulphur (S)

• na viinilishe vingine vinavyoweza kuwa na upungufu.

TARI ina huduma za kupima udongo, mimea na hali ya hewa kwa ajili ya kusaidia kubaini rutuba na mazao yanayofaa.

pH

Viazi mviringo kwa ujumla hufanya vizuri katika udongo wenye tindikali ya wastani; pH inayofaa inaweza kutofautiana kulingana na mazingira na lengo la uzalishaji.

Usiweke chokaa kwa kubahatisha.

Kama kipimo kinaonyesha pH ni ndogo sana, mtaalamu wa kilimo anaweza kukushauri kiasi cha chokaa kinachohitajika.

4. CHAGUA MBEGU BORA

Hii ndiyo hatua ambayo sisi CHETU AGROSOLUTION tunasisitiza sana.

Mbegu mbovu inaweza kukufanya utumie mbolea, dawa na nguvu nyingi lakini mavuno yakawa madogo.

TOSCI inaeleza kuwa matumizi ya mbegu za viazi zilizothibitishwa ni muhimu na inawahimiza wakulima kununua mbegu zenye alama ya uthibitisho wa TOSCI.

Mbegu bora inapaswa kuwa:

• Ya aina inayofaa eneo lako.

• Iliyothibitishwa.

• Isiyo na dalili za magonjwa.

• Isiyooza.

• Isiyoshambuliwa na wadudu.

• Yenye machipukizi yenye afya.

• Yenye ukubwa unaofaa kwa mpango wako wa uzalishaji.

• Iwe na uhai mzuri wa kuota.

TARI pia inasisitiza mbegu yenye afya, ya aina moja, isiyo na magonjwa na yenye machipukizi mazuri.

5. KIASI CHA MBEGU KWA EKARI 1

Kiasi cha mbegu hakitegemei kilo pekee; kinategemea pia ukubwa wa kiazi cha mbegu na nafasi utakayotumia.

Kwa mbegu za ukubwa wa kawaida wa kupandia, takribani 35–55 mm, unaweza kupanga karibu:

800–1,200 kg kwa ekari 1

Lakini hii si namba ya lazima kwa kila shamba.

Mbegu ndogo inaweza kuhitaji kilo chache zaidi, wakati mbegu kubwa itahitaji kilo nyingi zaidi.

Kwa hiyo sisi tunashauri:

Hesabu kwanza idadi ya mimea unayotaka kwa ekari, kisha chagua ukubwa wa mbegu.

Tafiti zinaonyesha ukubwa wa kiazi cha mbegu unaathiri mahitaji ya mbegu na ukubwa wa viazi vitakavyovunwa.

6. CHAGUA AINA YA VIAZI KULINGANA NA ENEO NA SOKO

Tanzania ina aina mbalimbali zilizosajiliwa.

TOSCI ina katalogi ya aina za viazi mviringo zilizosajiliwa nchini, na aina hizo zinaweza kutofautiana kwa:

• muda wa kukomaa,

• uwezo wa kustahimili magonjwa,

• mazingira yanayofaa,

• ukubwa wa viazi,

• matumizi,

• na soko.

Kwa mfano, TOSCI ina taarifa ya aina Sherekea, ambayo imeainishwa kwa maeneo ya mwinuko wa takribani mita 1,200–2,900 na ina sifa za kustahimili baadhi ya virusi na late blight.

Usichague aina kwa jina tu. Chagua aina kulingana na eneo lako na soko lako.

7. CHIPUSHA MBEGU KABLA YA KUPANDA

Tunashauri mbegu ziandaliwe ili kupata machipukizi yenye afya na kuota kwa usawa.

Hatua:

1. Weka mbegu sehemu safi.

2. Epuka joto kali na mwanga mkali unaoweza kuharibu mbegu.

3. Zipe mazingira yanayoruhusu machipukizi kukua taratibu na kuwa imara.

4. Ondoa mbegu zinazooza.

5. Ondoa mbegu zenye dalili za magonjwa.

6. Usipande mbegu zenye machipukizi dhaifu au yaliyovunjika sana.

Lengo ni kupata machipukizi mafupi, yenye afya na yenye nguvu, si machipukizi marefu yaliyolegea.

8. ANDAA SHAMBA MAPEMA

Kwa ekari moja:

Ekari 1 = takribani mita za mraba 4,047.

Fanya yafuatayo:

• Fyekea shamba.

• Ondoa mabaki ya mazao yaliyokuwa na magonjwa.

• Ondoa magugu ya kudumu.

• Lima kwa kina cha kutosha.

• Vunja mabonge makubwa ya udongo.

• Sawazisha shamba.

• Hakikisha maji hayatuami.

• Tengeneza matuta/ridges au mifereji kulingana na mfumo wako wa uzalishaji.

Viazi vinahitaji udongo uliolegea ili stoloni na viazi viweze kukua vizuri.

9. MATUMIZI YA SAMADI

Kama una samadi iliyooza vizuri au compost bora, unaweza kutumia kama sehemu ya kuboresha rutuba na muundo wa udongo.

Kwa mwongozo wa shamba, kiasi cha takribani:

5–10 tani kwa ekari

kinaweza kutumika kama kiwango cha kuanzia katika mashamba yenye mahitaji ya organic matter, lakini kiasi sahihi kinategemea ubora wa samadi na kipimo cha udongo.

Usitumie samadi mbichi moja kwa moja kwenye shamba.

10. TENGENEZA MATUTA

Viazi mviringo vinaweza kupandwa kwenye matuta yaliyoinuka ili:

• kurahisisha udhibiti wa maji,

• kurahisisha upandaji,

• kurahisisha palizi,

• kurahisisha earthing-up,

• na kutoa nafasi nzuri kwa viazi kukua.

Kwa uzalishaji wa viazi vya chakula, nafasi ya takribani:

75–85 cm kati ya mistari

na

25–35 cm kati ya mimea

ni mwongozo mzuri wa kuanzia, lakini nafasi inaweza kubadilishwa kulingana na aina, ukubwa wa mbegu, ukubwa wa viazi unaolengwa na mfumo wa uzalishaji.

Mwongozo wa majaribio wa KEPHIS kwa viazi unaonyesha 85 cm kati ya mistari na 30 cm ndani ya mstari, huku kina cha kupanda kikiwa 6–8 cm.

11. KINA CHA KUPANDA

Tunashauri usipande mbegu juu sana wala chini sana.

Kwa ujumla:

6–10 cm

ni eneo zuri la kuanzia kwa mbegu za viazi, kulingana na aina ya udongo na mfumo wa matuta.

Udongo wa kichanga unaweza kuhitaji marekebisho ya kina ukilinganisha na udongo mzito.

KEPHIS hutumia 6–8 cm kama kina katika majaribio yake ya viazi.

12. NAFASI YA KUPANDA KWA EKARI 1

Chaguo la 75 cm × 30 cm

Idadi ya mimea:

4,047 ÷ (0.75 × 0.30)

≈ 17,987 mimea kwa ekari

Chaguo la 80 cm × 30 cm

4,047 ÷ (0.80 × 0.30)

≈ 16,863 mimea kwa ekari

Chaguo la 85 cm × 30 cm

4,047 ÷ (0.85 × 0.30)

≈ 15,871 mimea kwa ekari

Kwa hiyo, kwa ekari moja unaweza kuwa na takribani 16,000–18,000 mimea, kutegemea nafasi utakayotumia.

13. MBOLEA YA KUPANDIA

Mkulima, viazi ni zao linalohitaji lishe nzuri, lakini hatutaki utumie mbolea kwa mazoea.

Mahitaji ya N, P na K yanapaswa kuamuliwa kwa kuzingatia:

• kipimo cha udongo,

• aina ya viazi,

• historia ya shamba,

• mavuno unayolenga,

• na aina ya mbolea.

Katika mifumo ya uzalishaji ya Afrika Mashariki, matumizi ya DAP yamekuwa ya kawaida, lakini tafiti zimeonyesha umuhimu wa kusawazisha N, P na hasa K badala ya kutegemea DAP pekee.

Mwongozo wa kuanzia kwa ekari 1

Kama huna majibu ya kipimo cha udongo, tunaweza kutumia kama mfano wa kupanga lishe, si prescription ya lazima:

• NPK 17-17-17: 100–150 kg/acre

• SOP 0-0-50: 50–100 kg/acre, kulingana na mahitaji ya K

• CAN/Urea: kiasi cha kurekebisha N kulingana na mpango wa mbolea.

Usitumie mbolea zote bila kuhesabu virutubisho vilivyomo.

14. MFANO WA HESABU ZA MBOLEA

Tuchukulie umetumia:

NPK 17-17-17 = 150 kg/acre

Utapata:

• N = 25.5 kg

• P₂O₅ = 25.5 kg

• K₂O = 25.5 kg

Kisha:

CAN 26% N = 40 kg/acre

Utapata:

• N = 10.4 kg

Na:

SOP 0-0-50 = 95 kg/acre

Utapata:

• K₂O = 47.5 kg

Jumla:

• N ≈ 35.9 kg/acre

• P₂O₅ ≈ 25.5 kg/acre

• K₂O ≈ 73 kg/acre

Huu ni mfano wa jinsi ya kupanga lishe, si kiwango cha lazima kwa kila shamba.

Tunashauri mtaalamu ahesabu mpango wa mwisho baada ya kuangalia kipimo cha udongo.

15. JINSI YA KUWEKA MBOLEA YA KUPANDIA

Usiweke mbolea nyingi halafu uweke kiazi moja kwa moja juu yake.

Fanya hivi:

1. Tengeneza mfereji.

2. Weka mbolea.

3. Changanya mbolea na udongo.

4. Weka tabaka dogo la udongo juu yake.

5. Weka mbegu ya kiazi.

6. Funika kwa udongo.

Mbegu isiguse moja kwa moja mbolea iliyokolea.

16. UPANDAJI

Weka:

Mbegu 1 kwa shimo

kwa nafasi uliyochagua, mfano:

75 cm × 30 cm

Kisha funika kwa udongo.

Hakikisha:

• Machipukizi hayavunjwi.

• Mbegu hazijaoza.

• Shamba lina unyevu wa kutosha.

• Udongo haujatuamisha maji.

17. UMWAGILIAJI

Maji ni muhimu sana katika viazi mviringo.

FAO inaonyesha kuwa upungufu wa maji unaweza kupunguza ukubwa na mavuno ya viazi, na kipindi muhimu zaidi ni wakati wa kuunda na kukuza viazi. Kwa uzalishaji wa siku 120–150, mahitaji ya jumla yanaweza kuwa takribani 500–700 mm, kutegemea mazingira.

Usifanye:

• Kulowesha shamba kupita kiasi.

• Kuacha shamba likauke sana.

• Kumwagilia kwa wingi baada ya kipindi kirefu cha ukame.

Mabadiliko makubwa ya unyevu yanaweza kuathiri ubora wa viazi na kusababisha matatizo kama nyufa.

Kwa drip irrigation

Mwagilia kwa vipindi vifupi kulingana na:

• aina ya udongo,

• hali ya hewa,

• hatua ya ukuaji,

• mvua,

• na uwezo wa udongo kuhifadhi maji.

18. HATUA ZA MAJI KULINGANA NA UMRI WA VIAZI

Wiki 1–2

Lengo ni kusaidia mbegu kuota.

Usifanye udongo uwe tope.

Wiki 3–5

Mimea inaanza kujenga majani na mizizi.

Hakikisha unyevu ni wa kutosha.

Wiki 5–8

Hiki ni kipindi muhimu cha kuanza kutengeneza stoloni na viazi.

Usiruhusu ukame mkali.

Wiki 8–12+

Kipindi cha kukuza viazi.

Hapa tunahitaji unyevu thabiti zaidi.

Wakati wa kukomaa

Punguza maji taratibu kulingana na hali ya zao na muda wa kuvuna.

FAO inashauri kuepuka upungufu wa maji hasa wakati wa stolonization, tuber initiation na tuber bulking.

19. PALIZI YA KWANZA

Palizi ya kwanza ifanyike mapema kabla magugu hayajakomaa.

Magugu yanaiba:

• maji,

• N,

• P,

• K,

• mwanga,

• na nafasi.

Tunashauri shamba lisiachwe na magugu hasa katika hatua za mwanzo za ukuaji.

20. EARTHING-UP — KURUDISHA UDONGO

Hii ni hatua muhimu sana.

Tunaporudisha udongo kwenye mistari tunasaidia:

• kufunika viazi vinavyojitokeza,

• kuzuia viazi kuathiriwa na mwanga,

• kuongeza nafasi ya viazi kukua,

• kusaidia udhibiti wa magugu,

• na kuimarisha tuta.

Fanya earthing-up:

Mara ya kwanza: mimea inapokuwa imefikia takribani 15–20 cm.

Mara ya pili: mimea inapokuwa imekua zaidi na kabla ya viazi kuonekana juu ya udongo.

Usiharibu mizizi wakati wa kurudisha udongo.

21. TOP DRESSING

Kama kipimo cha udongo na hali ya zao vinaonyesha hitaji la nitrogen, tunaweza kutumia CAN au Urea.

Mfano wa kuanzia:

CAN:

50–100 kg/acre kwa msimu, ikigawanywa kulingana na mahitaji.

Usiweke nitrogen nyingi kupita kiasi.

Nitrogen nyingi inaweza:

• kuongeza majani kupita kiasi,

• kuchelewesha ukuaji wa viazi,

• na kupunguza ufanisi wa uzalishaji.

Tunashauri top dressing ifanyike wakati udongo una unyevu na mbolea isiwekwe moja kwa moja kwenye shina.

22. POTASSIUM — K MUHIMU SANA

Mkulima, usisahau Potassium.

K inahusishwa na:

• ukuaji wa viazi,

• matumizi ya maji,

• ubora wa tuber,

• ukubwa,

• na ustahimilivu wa mmea dhidi ya stress mbalimbali.

Tafiti za uzalishaji wa viazi Afrika Mashariki zimeonyesha kuwa kuongeza K katika mpango wa lishe kunaweza kuwa muhimu sana katika maeneo ambayo K ni pungufu.

Hivyo:

Usitumie DAP + CAN pekee kila msimu bila kujua hali ya K kwenye udongo.

23. MAGONJWA MUHIMU YA VIAZI MVIRINGO

A. Late Blight — Mnyauko/Ukungu wa kuchelewa

Hili ni moja ya magonjwa muhimu sana ya viazi.

Dalili zinaweza kujumuisha:

• madoa meusi/kahawia kwenye majani,

• majani kunyauka,

• sehemu za mmea kuoza,

• kuenea kwa haraka katika hali ya unyevu.

Tunashauri:

• Tumia mbegu safi.

• Chagua aina yenye uvumilivu inapowezekana.

• Fanya scouting mara kwa mara.

• Epuka unyevu kupita kiasi.

• Epuka kumwagilia juu ya majani inapowezekana.

• Ondoa mabaki ya mimea yenye ugonjwa.

• Tumia fungicide iliyosajiliwa kwa zao na ugonjwa husika kulingana na label na ushauri wa mtaalamu.

Usisubiri ugonjwa uenee shamba lote ndipo uanze kudhibiti.

24. EARLY BLIGHT

Dalili zinaweza kuonekana kama:

• madoa ya kahawia kwenye majani,

• madoa yenye umbo la duara,

• majani kuzeeka na kukauka mapema.

Udhibiti unahusisha:

• mbegu bora,

• lishe bora,

• mzunguko wa mazao,

• usafi wa shamba,

• scouting,

• na fungicide sahihi inapohitajika.

25. BACTERIAL WILT — MNYAUKO WA BAKTERIA

Hili ni tatizo kubwa sana kwa mkulima wa viazi.

Dalili zinaweza kuonekana kama:

• mmea kunyauka,

• majani kubadilika,

• mmea kudhoofika,

• wakati mwingine mmea mmoja au sehemu ya shamba kuathirika zaidi.

Kinga ni muhimu kuliko kutegemea dawa.

Tunashauri:

• Tumia mbegu zilizothibitishwa.

• Epuka kupanda mbegu kutoka shamba lenye mnyauko.

• Fanya crop rotation.

• Usihamishe udongo kutoka shamba lenye ugonjwa kwenda shamba safi.

• Safisha zana.

• Dhibiti maji yanayotoka shamba lenye ugonjwa.

• Ondoa mimea yenye dalili kwa usimamizi sahihi.

26. VIRUSI VYA VIAZI

Virusi vinaweza kusababisha:

• majani kujikunja,

• kubadilika rangi,

• mmea kudumaa,

• mavuno kupungua.

Mara nyingi huenezwa na mbegu zilizoambukizwa na wadudu kama aphids.

Tunashauri:

Anza na mbegu safi.

Hii ndiyo hatua ya kwanza ya kinga.

27. WADUDU MUHIMU

Aphids

Wadudu hawa:

• hunyonya majimaji ya mmea,

• hudhoofisha mmea,

• na wanaweza kueneza virusi.

Scouting ifanyike mara kwa mara.

Potato Tuber Moth

Hushambulia viazi na inaweza kuleta hasara kubwa hasa wakati viazi viko karibu na juu ya udongo au wakati wa uhifadhi.

Kinga:

• Fanya earthing-up vizuri.

• Usiachie viazi wazi.

• Dhibiti magugu.

• Vuna kwa wakati.

• Hifadhi vizuri.

• Tumia dawa iliyosajiliwa inapohitajika.

Cutworms

Wanaweza kukata mimea michanga karibu na udongo.

Tunashauri:

• Lima shamba vizuri.

• Ondoa magugu mapema.

• Fanya scouting.

• Tumia udhibiti unaofaa kulingana na utambuzi wa mdudu.

Mites na Thrips

Hawa wanaweza kusababisha:

• majani kubadilika,

• mmea kudhoofika,

• ukuaji kupungua.

Usinyunyize dawa kwa sababu tu umeona wadudu bila kujua ni aina gani na kiwango cha shambulio.

28. SCOUTING — KAGUA SHAMBA

Mkulima, usisubiri mmea unyauke.

Tunashauri ukague shamba:

Angalau mara 2 kwa wiki

Angalia:

• majani,

• shina,

• chini ya majani,

• udongo,

• wadudu,

• madoa,

• mimea iliyodumaa,

• mimea inayonyauka,

• na hali ya unyevu.

Andika eneo lenye tatizo.

29. MATUMIZI YA DAWA

CHETU AGROSOLUTION tunakushauri usichague dawa kwa jina la tatizo pekee.

Kabla ya kutumia dawa:

1. Tambua tatizo.

2. Tambua kama ni mdudu, fangasi, bakteria au virusi.

3. Angalia zao.

4. Angalia active ingredient.

5. Soma label.

6. Fuata kiwango kilichoandikwa kwenye label.

7. Zingatia muda wa kusubiri kabla ya kuvuna (PHI).

8. Tumia PPE.

9. Usichanganye dawa kiholela.

Dawa si mbadala wa mbegu bora, usafi wa shamba, rotation na usimamizi wa maji.

30. CROP ROTATION

Usipande viazi kwenye shamba hilo hilo kila msimu bila mpango.

Tunashauri uzungushe na mazao mengine yasiyo mwenyeji wa magonjwa na wadudu wale wale.

Rotation inaweza kusaidia kupunguza mkusanyiko wa:

• magonjwa,

• wadudu,

• na baadhi ya matatizo ya udongo.

31. KUPUNGUZA MAGONJWA KUPITIA USAFI WA SHAMBA

Baada ya kuvuna:

• Ondoa mabaki yenye magonjwa.

• Usitupe viazi vilivyooza pembeni ya shamba.

• Ondoa volunteer potatoes.

• Safisha vifaa.

• Dhibiti magugu.

• Usihamishe udongo kutoka shamba lenye ugonjwa kwenda shamba safi.

32. MUDA WA KUKOMAA

Aina mbalimbali za viazi zina muda tofauti wa kukomaa.

Kwa hiyo:

Usivune kwa kalenda pekee.

Angalia:

• aina ya viazi,

• siku tangu kupanda,

• hali ya majani,

• ukubwa wa viazi,

• ngozi ya kiazi,

• na mahitaji ya soko.

Baadhi ya aina zinaweza kukomaa karibu miezi 3–4, lakini si kila aina itafuata muda huo.

33. JINSI YA KUJUA VIAZI VIKO TAYARI KUVUNWA

Dalili muhimu:

• Majani yanaanza kubadilika rangi.

• Mmea unaanza kukauka.

• Viazi vinafikia ukubwa unaolengwa.

• Ngozi ya kiazi inakuwa imara zaidi.

Fanya test digging kabla ya kuvuna shamba lote.

Chimba mimea kadhaa katika maeneo tofauti ya shamba.

Angalia:

• idadi ya viazi,

• ukubwa,

• ubora,

• kuoza,

• na kama ngozi inashikamana vizuri.

34. KUVUNA

Epuka kuvuna wakati udongo una maji mengi sana.

Tunashauri:

1. Kama unatumia umwagiliaji, punguza maji kuelekea ukomavu kulingana na hali ya zao.

2. Vuna kwa uangalifu.

3. Usikate viazi kwa jembe.

4. Usivurumishe viazi kutoka juu.

5. Tenganisha vilivyokatika.

6. Tenganisha vilivyooza.

7. Tenganisha viazi vilivyojeruhiwa.

Majeraha yanaweza kuongeza kuoza wakati wa kuhifadhi.

35. KUANIKA NA KUPOZA

Baada ya kuvuna:

• Usiviache juani kwa muda mrefu.

• Viweke sehemu yenye hewa ya kutosha.

• Epuka joto kali.

• Usivioshe kabla ya kuvihifadhi kwa muda mrefu isipokuwa una mfumo unaofaa wa baada ya mavuno.

Lengo ni kupunguza majeraha na kuoza.

36. KUHIFADHI VIAZI

Viazi vya kuhifadhi vinahitaji:

• sehemu safi,

• hewa ya kutosha,

• giza,

• unyevu unaodhibitiwa,

• na ulinzi dhidi ya wadudu.

Usihifadhi viazi pamoja na:

• viazi vilivyooza,

• viazi vilivyokatika,

• viazi vyenye dalili za magonjwa.

37. MUHTASARI WA RATIBA YA EKARI 1

38. MAKADIRIO YA MAHITAJI YA EKARI 1

Kwa mpango wa kawaida wa kuanzia:

Mbegu

800–1,200 kg

Samadi/compost

5–10 tani, ikiwa inahitajika na ubora wake unafaa.

Nafasi

75–85 cm kati ya mistari

Nafasi ya mimea

25–35 cm

Kina

6–10 cm

Mimea

Takribani 16,000–18,000 kwa ekari, kutegemea nafasi.

Maji

Takribani 500–700 mm kwa msimu wa siku 120–150 kama mwongozo wa jumla wa FAO, lakini mahitaji halisi hutegemea mvua, udongo, joto na mfumo wa umwagiliaji.

Mbolea

Usitumie kiwango kimoja kwa kila shamba. Tumia soil test + mahitaji ya zao + aina ya mbolea.

39. MAKOSA 15 AMBAYO MKULIMA ANAPASWA KUEPUKA

1. Kutumia mbegu zisizo na uhakika.

2. Kupanda mbegu zilizo na magonjwa.

3. Kutopima udongo.

4. Kupanda kwenye udongo unaotuamisha maji.

5. Kutumia mbolea kwa mazoea.

6. Kusahau Potassium.

7. Kuweka mbolea iguse mbegu moja kwa moja.

8. Kupanda kwa msongamano usiofaa.

9. Kuchelewesha palizi.

10. Kutofanya earthing-up.

11. Kuacha viazi wazi juu ya udongo.

12. Kumwagilia kupita kiasi.

13. Kusubiri ugonjwa uenee ndipo kutumia kinga.

14. Kunyunyiza dawa bila kutambua tatizo.

15. Kuvuna na kuhifadhi viazi vilivyojeruhiwa pamoja na viazi bora.

40. USHAURI WETU KWA MKULIMA

Mkulima, sisi CHETU AGROSOLUTION tunakushauri usianze kilimo cha viazi kwa kununua mbegu na mbolea tu.

Anza na:

Soko → eneo → kipimo cha udongo → aina ya mbegu → mbegu bora → maandalizi ya shamba → spacing → mbolea → maji → scouting → udhibiti wa magonjwa/wadudu → uvunaji → uhifadhi → soko.

Kila hatua inaathiri hatua inayofuata.

Viazi vizuri vinaanzia kwenye mbegu nzuri na shamba lililoandaliwa vizuri, si kwenye dawa pekee.

41. CHETU AGROSOLUTION TUNAKUSAIDIA

Sisi CHETU AGROSOLUTION tupo kwa ajili ya kukusaidia katika:

• Uchaguzi wa mbegu.

• Uchaguzi wa mbolea.

• Uchaguzi wa bidhaa za kudhibiti wadudu na magonjwa.

• Ushauri wa matumizi ya pembejeo.

• Utambuzi wa changamoto za shamba.

• Ushauri wa hatua za ukuaji wa zao.

• Mpango wa lishe ya zao.

• Usimamizi wa magonjwa na wadudu.

• Na mahitaji mengine ya pembejeo za kilimo.

Kwa maelezo na ushauri zaidi, tembelea CHETU AGROSOLUTION — chetuagro.com.

CHETU AGROSOLUTION

Pembejeo Bora, Mavuno Bora, Maisha Bora.

Mkulima, usisubiri tatizo likue ndipo uanze kutafuta ushauri.

Tushirikiane kuanzia maandalizi ya shamba hadi mavuno.

Tumeepuka kuifanya ratiba ya mbolea ionekane kama kiwango cha lazima kwa kila eneo. Hii ni muhimu kwa viazi kwa sababu mahitaji ya N, P na K hubadilika kulingana na udongo; tafiti za Afrika Mashariki pia zinaonyesha umuhimu wa kusawazisha lishe badala ya kutegemea DAP pekee.